Forsi hawn min qed jistaqsi: X鈥櫮jtu tag魔mlu hawn illum? Kollha mg魔ammda, distanti wie魔ed mill-ie魔or, issellmu lil xulxin b鈥檌dejkom fuq qalbkom, xi w魔ud bil-minkeb.
Possibbli li dan biex nag魔tu titwila flimkien lejn 偶okortna?
Iva, ng魔id jien, 摹ejna nsellmu lil din l-omm. L-omm li g魔amlitna dak li a魔na. L-istess omm li g魔ad twelled dak li g魔ad ise魔魔 minna.
L-istorja ta鈥 din l-Alma Mater hija verament minsu摹a b鈥檓od profond fil-fibra tal-istorja ta鈥 pajji偶na. Storja mimlija intri膵膵i, sfidi meg魔luba, o魔rajn li baqg魔u jidwu. Mixja tul 偶minijiet li, bla dubju, hi denja ta鈥 riflessjoni serja u o摹摹ettiva, g魔ax l-iblah biss jinsa jew jinjora l-passat, u ma jfittixx li jitg魔allem minnu!
Qeg魔din fejn qeg魔din u wasalna kif wasalna, dan important li nifmuh, u, iva, ni膵膵elebrawh. Mhux bi briju superfi膵jali jew bil-banda, i偶da b鈥檚ens ta鈥 rispett 摹enwin u apprezzament g魔al dawk kollha li, b鈥檟i mod jew ie魔or tul i偶-偶minijiet, g魔enuna naslu f鈥檇an l-istadju, b鈥檛ant passjoni, im魔abba u dedikazzjoni. Din l-omm 偶gur ma tistax tg魔id li ma kellhiex, u li m鈥檊魔andhiex, min i魔obbha!
I偶da huwa importanti wkoll li ma nitilfux il-boxxla f鈥檌llu偶joni u sentimentali偶mu 偶ejjed. Il-kisbiet li g魔amilna tul i偶-偶mien huma kbar, i偶da mhux bi偶偶ejjed biex isostnuna g魔all-futur. Qed ng魔ixu f鈥檇inja ta鈥 innovazzjoni u bidla kontinwa xprunata minn skoperti u meravilji 偶velati mir-ri膵erka xjentifika u mwettqa minn oqsma 摹odda tal-In摹inerija.
摩add ma ji膵魔ad kemm fil-fatt it-teknolo摹ija biddlet il-kwalit脿 tal-魔ajja ta鈥 kuljum: sa魔魔itna, il-komunikazzjoni ta鈥 bejnietna, id-dinamika so膵jali, in-natura tax-xog魔ol, u r-ritmu tal-ekonomija.
Aktar ma jg魔addi 偶-偶mien aktar niddependu mill-avvanzi fit-teknolo摹ija, u l-avvanzi fit-teknolo摹ija jibqg魔u jift魔u bera魔 u b鈥檓od mg魔a摹摹el il-limiti tal-possibbli, u jqajmu mistoqsijiet profondi b魔al: Xi tfisser li tkun bniedem? U g魔alina ta鈥 dawn il-g偶ejjer, fid-dinja li qed ti偶volgi madwarna, xi tfisser li tkun Malti?
Dawn mhumiex mistoqsijiet 摹odda.
Per貌, meta tara l-avvanzi fil-bijoteknolo摹ija u fil-摹enetika, il-mistoqsija 鈥渪i tfisser li tkun bniedem?鈥 tmur lil hinn mill-kamp filosofiku u retoriku, u tie魔u sinifikat 摹did. Iva qed ng魔ixu f鈥檇inja fejn g魔andna l-mezzi biex inbiddlu l-firma 摹enetika tag魔na daqslikieku qed nag魔mlu 鈥渃ut and paste鈥 f鈥檟i sentenza fuq kompjuter. Iva qed ng魔ixu f鈥檇inja fejn programmi tal-kompjuter jistg魔u ji摹u kkompilati mhux biss f鈥檃lfabett binarju ta鈥 0s u 1s li j魔addem kompjuters klassi膵i, i偶da llum wie魔ed jista鈥 jikkompila direttament f鈥檃lfabett tad-DNA. U d-DNA sintetiku li jirri偶ulta jista鈥 anke ji摹i injettat u l-programm ji摹i e偶egwit f鈥櫮媏llola 魔ajja daqslikieku kienet kompjuter bijolo摹iku.
Din mhux fantaxjenza, i偶da realt脿, li tista鈥 ssib mhux biss f鈥檒aboratorji ta鈥 universitajiet b魔al tag魔na, i偶da ri膵erka li qed issir fil-laboratorji ta鈥 azjendi multinazzjonali b魔all-Microsoft!
F鈥檇an l-isfond, meta ner摹a鈥 nistaqsi, 鈥渪鈥檌nhu dak li jag魔milna bnedmin?鈥, kull xorta ta鈥 kunsiderazzjonijiet eti膵i, medi膵i, so膵jali kif ukoll politi膵i u legali jfe摹摹u f鈥檓o魔魔na. Illum, iktar minn qatt qabel, l-oqsma kollha, il-fakultajiet kollha, iridu ja魔dmu flimkien g魔ax l-g魔a偶liet u l-isfidi li qed i摹ibu l-avvanzi teknologi膵i huma ta鈥 konsgwenza kbira u profonda g魔all-futur tal-umanit脿. In魔oss li l-Universit脿 g魔andha l-obbligu li tinforma b鈥檓od o摹摹ettiv u tiggwida lill-awtoritajiet u lill-poplu fuq dawn l-g魔a偶liet tant importanti.
鈥淴i tfisser li tkun Malti?鈥
Tajjeb li n魔arsu lura u nsibu l-g魔eruq li nidentifikaw ru魔na mag魔hom, l-ikoni tal-passat li j魔addnu l-istorja ta鈥 mnejn 摹ejna. I偶da l-identit脿 ta鈥 poplu hi xi 魔a摹a 魔ajja u ti偶viluppa b鈥檓od kontinwu. Tiddependi fuq l-g魔a偶liet li kull wie魔ed u wa魔da minna nag魔mlu ta鈥 kuljum, tiddependi fuq il-fatti li jiffurmaw il-ba偶i ta鈥 dawn l-g魔a偶liet, tiddependi fuq l-edukazzjoni tal-poplu biex ji摹摹estixxi dawn il-fatti u b鈥檚ens 膵iviku u g魔all-摹id komuni jesprimi dawk l-g魔a偶liet fi pro膵ess demokratiku, pro膵ess li mhux imnawwar mir-reg魔ba tal-ftit u mill-manipolazzjoni tal-fatti, i偶da b鈥檙ispett s魔i魔 g魔all-istituzzjonijiet independenti li jo魔olqu bilan膵 摹ust bejn fehmiet u perspettivi differenti. Fuq il-verit脿 biss nistg魔u nibnu futur sod!
Fl-isfond ta鈥 dawn i偶-偶ewg mistoqsijiet kbar, qeg魔din hawn biex inniedu ktieb importanti f鈥檊魔eluq l-250 sena minn mindu din l-istituzzjoni saret Universit脿 Pubblika tal-Istudji 臓enerali, u dan fuq is-sisien tal-Kulle摹摹 tal-臓i偶witi, il-Collegium Melitense. Il-ktieb jifta魔 tieqa fuq il-passat ta鈥 din l-Universit脿 u dan mhux f鈥檚ens ta鈥 romanti膵i偶mu 偶ejjed jew biex jipponta xi swaba. Sibt li n-narrattiva tal-artikoli u l-impatt vi偶iv ta鈥 dan il-ktieb jevoka l-魔sieb u jistimola r-riflessjoni, li na魔seb li tajjeb li nag魔mlu lkoll, partikolarment meta rridu nag魔rfu, b鈥檛ant g魔aqal u b鈥檛ant impenn, kif nindirizzaw il-boxxla biex twassalna lkoll fejn din l-Alma Mater g魔ad trid tasal.
Hawn tfe摹摹 it-tielet mistoqsija, mistoqsija li n魔oss li dan il-ktieb qed jistieden lil kul魔add li jistaqsi lilu nnifsu: 鈥淴i tfisser li tkun Universit脿?鈥, i偶da ming魔ajr ma nillimita bl-ebda mod il-missjoni tag魔na re摹jonali u internazzjonali, b鈥檓od partikolari ejja nistaqsu: 鈥淴鈥檊魔andha tfisser l-Universit脿 鈥 iva l-Universit脿 ta鈥 Malta - g魔al Malta u l-Maltin?
Mill-Indipendenza 鈥檒 hawn, kien hemm xi 偶mien ta鈥 tensjoni 偶ejda, u kien hemm ukoll xi 偶mien ta鈥 kunfidenza 偶ejda bejn l-Gvern u l-Universit脿. B魔ala pilastru importanti ta鈥 din id-demokrazija nemmen li hu important 魔afna li l-Universit脿, waqt li tifhem u g魔andha l-obbligu li tg魔in fejn tista鈥, u fejn hu xieraq, fl-i偶vilupp so膵jali u ekonomiku ta鈥 pajji偶na, hekk kif imfassal mill-Gvern tal-摹urnata, fl-istess 魔in hu kru膵jali li l-Universit脿 tibqa鈥 tiffunzjona b鈥檓od awtonomu u bla xkiel, g魔ax g魔andha dejjem t魔ares lejn id-dinja minn lenti usa鈥 u aktar profonda. Iva, hu importanti li jkun hemm dik it-tensjoni kreattiva bejn il-Gvern u l-Universit脿 b魔al dik ta鈥 偶ew摹t i魔bieb 摹enwini li minn 偶mien g魔al 偶mien jg魔idu lil xulxin veritajiet iebsa li forsi l-parti l-o魔ra ma tixtieqx tismag魔hom jew issibha diffi膵li li ta膵膵ettahom.
G魔al grazzja t鈥橝lla kien hemm lezzjonijiet li kull na魔a tg魔allmet minnhom, u n魔oss li l-fidu膵ja bejn il-partijiet 鈥 irrespettivament mil-lewn politiku tal-摹urnata 鈥 partikolarment f鈥檇awn l-a魔魔ar g魔oxrin sena, kibret. L-Universit脿 ng魔atat l-ispazju biex timra魔 u til魔aq livell ta鈥 kwalit脿 li lkoll nistg魔u nkunu kburin bih.
Illum g魔andna Universit脿 tat-tielet 摹enerazzjoni b鈥檓issjoni li t魔addan mhux biss it-tag魔lim u l-istruzzjoni; ir-ri膵erka u t-trasferiment tal-g魔arfien; i偶da dak li jissejja魔 鈥渙utreach鈥, fejn l-Universit脿, b魔ala parti integrali tal-missjoni tag魔ha, tfittex li ta魔dem fil-komunit脿, mal-industrija, u b鈥檓od attiv, tfittex ukoll li tistimola l-i偶vilupp ta鈥 impri偶i 摹odda f鈥檕qsma tal-innovazzjoni.
Hemm min jirra摹una li a魔jar in魔allu kollox kwiet, diment li g魔addejjin tajjeb. I偶da n魔oss li nkun qed nonqos jekk nitlef din l-okka偶joni li ner摹a鈥 nqajjem xi punti importanti.
Nibda billi ng魔id li l-finanzjament tal-Universit脿 kompla jikber sena wara sena b鈥檓od sostanzjali partikolarment g魔al dawn l-a魔魔ar 魔mistax-il sena. I偶da hemm b偶onn li r-ritmu jibqa鈥 jikber. Il-fatt li fl-a魔魔ar 鈥 u wara tant snin 鈥 il-Gvern beda l-pro膵ess ta鈥 trasferiment ta鈥 titolu fuq proprjetajiet importanti lill-Universit脿, kif kien imwieg魔ed bil-miktub meta kont rettur, hija 魔a摹a li tag魔tini 魔afna kura摹摹 u sodisfazzjon. Pass b魔al dan jag魔ti lill-Universit脿 ba偶i aktar soda.
Per貌, jibqa鈥 l-fatt li l-mudell ta鈥 finanzjament tal-Universit脿 mhux sostenibbli, u s-sistema ta鈥 procurement li l-Universit脿 trid issegwi hi arkajka u ta魔li wisq 魔in u ener摹ija f鈥檅urokrazija 偶ejda. In魔oss li g魔ad trid tinstab il-formula ta鈥 finanzjament idonja, u sistema ta鈥 procurement li hi trasparenti i偶da fl-istess 魔in pragmatika. Dawn il-punti li tqajmu aktar minn g魔oxrin sena ilu 魔aqqhom jer摹g魔u ji摹u kkunsidrati.
It-tieni punt hu li finanzjament ibba偶at fuq formula jew kuntratt li jkopri perjodi ta鈥 numru ta鈥 snin, u mhux ta鈥 minn sena g魔al sena, m鈥檊魔andux isir g魔as-skapitu tal-awtonomija tal-Universit脿. Nemmen li wasal i偶-偶mien li din l-Universit脿 ting魔ata l-awtonomija finanzjarja, u dan fuq l-awtonomija akkademika u amministrattiva li issa tgawdi. Nistaqsi, tg魔id wasal i偶-偶mien li r-relazzjoni bejn l-Gvern u l-Universit脿 tkun wa魔da kontrattwali, u mhux statutorja?
Min-na魔a tal-Universit脿 m鈥檋emmx dubju li rridu nkomplu nsibu sorsi ta鈥 fondi indipendenti mill-fondi pubbli膵i. Dan mhux biex nitilqu g魔al rasna b鈥檓o魔魔na fis-s魔ab, i偶da biex inwettqu a魔jar il-missjoni pubblika tag魔na ming魔ajr ma nkunu ta鈥 pi偶 偶ejjed fuq il-bor偶a ta鈥 Malta.
Qed isiru sforzi kbar biex l-Universit脿 tikkapitalizza fuq il-propjet脿 intelletwali tag魔ha, biex b鈥檋ekk ti摹摹enera aktar fondi g魔ar-ri膵erka. Fidu膵ju偶 li g魔ad jin魔olqu sorsi ta鈥 fondi sostanzjali li ser ikunu kru膵jali biex is-sostenibilit脿 tal-istituzzjoni tkun im魔arsa. 摩adt pja膵ir ukoll naqra l-pjan strate摹iku, li ppubblika r-Rettorat, g魔all-魔ames snin li 摹ejjin. Id-direzzjoni 膵ara u l-boxxla qed tipponta sewwa. Nawgura li nkomplu na魔dmu lkoll flimkien, li waqt li nibqg魔u ng魔idu dak li n魔ossu li g魔andu jing魔ad, b鈥檏uxjenza, ilkoll irridu nkomplu nerfg魔u r-responsabilit脿 li nwettqu dak kollu li g魔andu jitwettaq 鈥 iva fis-servizz ta鈥 pajji偶na.
Nirringrazzja lir-Rettur talli g魔o摹bu jistedinni nag魔mel dan d-diskors, u nispera li mhux qed jis魔et il-mument li qabbadni. Nawgura lil 魔biebi l-awturi u l-edituri ta鈥 dan il-ktieb, li rrid ng魔id, qanqal mhux ftit nostal摹ija fija, i偶da fl-istess 魔in, re摹a鈥 mlieni b鈥檏ura摹摹 u impenn kbir g魔all-摹ejjieni. Nirrikmanda lil kull min g魔andu lill-Universit脿 g魔al qalbu li jaqrah, u daqstant ie魔or, lil dawk li ghadhom ma fehmux x鈥檖rivile摹摹 hu li g偶ejjer tant 偶g魔ar g魔andhom Universit脿 antika b魔alm鈥檊魔andna a魔na.
Ner摹a鈥 ng魔id, u llum nemmen dan iktar minn qatt qabel: 鈥淯niversit脿 awtonoma u sostenibbli hija s-sies tas-sovranit脿 u l-identit脿 ta鈥 pajji偶na鈥. Ejja na魔dmu lkoll biex insa魔魔u dejjem aktar lil din l-Alma Mater.
Ad multos annos!
Grazzi 魔afna.