Na摹ixxu b’Mod Responsabbli u Nipprote摹u l-臓ejjieni Tag魔na
“Is-Sostenibbilità” hija wa魔da mit-Temi Strate摹i膵i tal-Pjan Strateġiku 2020-2025, li testabilixxi l-g魔anijiet u l-prijoritajiet tal-Università, il-fakultajiet, id-dipartimenti, i膵-膵entri, l-istituzzjonijiet u l-iskejjel tag魔ha.
L-Università ta’ Malta hija impenjata li twassal is-sostenibbiltà skont il-prin膵ipji tal-Miri g魔all-I偶vilupp Sostenibbli tan-Nazzjonijiet Mag魔quda. Il-kunsiderazzjonijiet tas-sostenibbiltà se ji摹u integrati mal-funzjonijiet kollha, li jinkludu l-amministrazzjoni, l-istruzzjoni, u r-ri膵erka, u se jitmexxew minn kumitat iddedikat li jirrapporta direttament lir-Rettur. L-istrate摹ija, il-linji gwida, l-assessjar, l-infrastruttura tal-informatika, l-immani摹摹jar tal-pro摹etti, il-komunikazzjoni, il-kuxjenza, it-ta魔ri摹, l-istruzzjoni, ir-ri膵erka, u l-kuntatti me魔tie摹a se ji摹u intensifikati bil-魔sieb li l-Università tinbidel f’laboratorju 魔aj ta’ prattika xierqa sostenibbli.
Is-Sostenibbiltà
|
|
|
L-Istrate摹iji Ewlenin |
L-Istrate摹iji Biex Nil魔qu l-G魔anijiet |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Il-Kampus tal-Imsida huwa mag魔mul minn numru ta’ binjiet imdawra bi spazji miftu魔a u 魔odor. Madwar 33% tad-dawra tal-kampus qed tinbena. L-ispazji ambjentali miftu魔a huma ta’ benefi膵膵ju g魔all-komunità tal-kampus. L-in魔awi bis-si摹ar tal-Kampus tal-Imsida je魔tie摹u manutenzjoni kontinwa li tista’ ssir i偶jed fa膵ilment bl-introduzzjoni ta’ 摹abra tal-informatika dettaljata dwar is-si摹ar. Is-sostenibbiltà ta’ dawn l-in魔awi tista’ titjieb bit-t魔awwil ta’ si摹ar indi摹eni u, possibbilment, bil-promozzjoni ta’ intrapri偶a ambjentali, b魔al fil-ka偶 tas-si摹ar ta偶-偶ebbu摹, jekk u meta jkun possibbli. Min魔abba li dawn l-ispazji ekolo摹i膵i qeg魔din f’livelli differenti, l-a膵膵essibbiltà g魔alihom toffri sfida. Il-parke摹摹 jie魔u 47% tal-art s魔i魔a tal-Kampus tal-Imsida, li ma tinkludix l-in魔awi bis-si摹ar. It-traffiku u d-domanda g魔all-parke摹摹 qed jag魔mlu pressjoni fuq ir-ri偶orsa tal-art tal-kampus. Meta tqis il-medda kbira ta’ art li tintu偶a g魔all-infrastruttura tat-toroq u l-parke摹摹i, malajr tinteba魔 li din l-infrastruttura je魔tie摹 li tkun immani摹摹jata a魔jar. Filwaqt li l-kampus igawdi minn spazji miftu魔a u ambjentali, id-domanda g魔all-ispazju qieg魔da dejjem tikber, tant li diversi spazji qed jittie魔du biex jittellg魔u binjiet 摹odda u aktar sulari fuq il-binjiet e偶istenti. L-G魔odod g魔all-Assessjar tas-Sostenibbiltà je魔tie摹 li jintu偶aw fil-kostruzzjoni ta’ binjiet 摹odda u fir-rinovar tal-binjiet u l-infrastruttura. Ix-xog魔ol tal-kostruzzjoni jo魔loq volumi kbar ta’ skart tat-twaqqig魔 u l-iskavar li je魔tie摹 li ji摹u indirizzati bi pratti膵i innovattivi. Min魔abba 偶-偶ieda fid-domanda g魔all-ispazju, ix-xog魔lijiet li g魔addejjin fuq binjiet 摹odda, l-estensjonijiet tal-bini, u x-xog魔ol ta’ rinovar iwasslu g魔al diversi xog魔lijiet permanenti f’partijiet differenti tal-kampus, li jippre偶entaw sfidi fl-immani摹摹jar ta’ dawn l-ispazji. I偶-偶ieda fid-domanda g魔all-ispazju fi 魔dan il-bini u ’l barra minnu je魔tie摹 li ti摹i indirizzata, ng魔idu a魔na, bi pratti膵i alternattivi tax-xog魔ol. Filwaqt li l-魔tie摹a ta’ adattabilità u flessibbiltà fl-u偶u tal-ispazji hija importanti biex nil魔qu l-魔ti摹ijiet tal-摹ejjieni tal-Università, inklu偶 fit-tfassil tal-pro摹etti ta’ twaqqig魔, hemm b偶onn ukoll li jintg魔a偶lu komponenti tal-bini li jkunu jistg魔u ji摹u 偶mantellati biex jer摹g魔u jintu偶aw jew ji摹u rri膵iklati. Fl-istess waqt, il-binjiet e偶istenti jistg魔u jintu偶aw b魔ala laboratorju 魔aj g魔ar-ri膵erka fuq l-evalwazzjoni ta’ interventi u assessjar tal-prestazzjoni.
Fl-Università di摹à hemm pro膵eduri g魔ar-rimi ta’ tipi differenti ta’ skart, b魔all-iskart tal-apparat tal-IT u kimiku. Fl-istess waqt, se nibqg魔u na魔dmu biex ni偶viluppaw politika 膵ara g魔all-immani摹摹jar tal-iskart b’miri g魔ar-rimi tal-karti, il-plastik, l-iskart organiku, il-metalli, l-iskart elettroniku, l-iskart perikolu偶, u t-terrapien tal-kostruzzjoni u t-twaqqig魔. Din g魔andha tinkludi strate摹iji differenti li jinvolvu l-i偶vilupp ta’ pro膵eduri u linji gwida, il-provvista ta’ infrastruttura, il-komunikazzjoni u in膵entivi jew di偶in膵entivi, u l-infurzar, li jwasslu g魔at-tnaqqis, is-separazzjoni u r-rimi sigur ta’ kull tip ta’ skart solidu. L-akkwist ta’ materjali mmanifatturati b’mod sostenibbli, i膵-膵arezza dwar l-obbligi g魔all-immani摹摹jar tal-iskart fil-kuntratti, u t-titjib fl-inventarji bl-iskop li naqsmu bejnietna l-istess ri偶orsi, nu偶awhom mill-摹did jew nirkuprawhom, b魔all-g魔amara, fi 魔dan il-kampus huma wkoll mi偶uri importanti.
B’rabta mal-iskart, it-tnaqqis fl-u偶u tal-karta g魔andu ji摹i assessjat min魔abba l-kwantitajiet kbar ta’ karti li ni摹摹eneraw. G魔andu ji摹i studjat ukoll il-potenzjal li niddi摹italizzaw aktar (assenjamenti, e偶amijiet b’e偶er膵izzji b’g魔a偶la multipla), filwaqt li nag魔rfu li l-pjattaformi tal-VLE u l-AIMS di摹à 魔allew effett po偶ittiv. It-tne魔魔ija tal-u偶u tal-plastik li jintu偶a darba biss fil-qasam tal-ikel u fid-dokumentazzjoni tal-assessjar, il-potenzjal li l-iskart organiku jinqaleb f’kompost, u l-魔a偶na sigura tal-iskart tal-kostruzzjoni, huma importanti wkoll. Fejn japplika, l-introduzzjoni ta’ dawn il-mi偶uri ssir bi pro摹etti pilota jew permezz tar-ri膵erka, filwaqt li l-摹bir tal-informazzjoni b’mod regolari g魔andu jipprovdi l-evidenza ne膵essarja dwar il-progress.
Diversi mi偶uri ta’ effi膵jenza fl-ener摹ija u inizjattivi g魔all-ener摹ija rinovabbli 摹ew implimentati fuq il-kampus u fil-Kulle摹摹 臓an Fran摹isk Abela fl-a魔魔ar snin. Dawn jinkludu l-ftu魔 ta’ park solari g魔all-i摹摹enerar ta’ ener摹ija rinovabbli, il-bdil tal-bozoz f’o魔rajn effi膵jenti fl-ener摹ija, il-bdil ta’ tubi fluworexxenti u ta’ bozoz bl-alo摹enu u s-sodju, u l-installazzjoni ta’ sistemi 膵entralizzati ta’ arja kkundizzjonata intelli摹enti li tista’ ti摹i kkontrollata bl-ethernet. Dawn l-inizjattivi differenti wasslu g魔al tnaqqis fl-impronta tal-karbonju tal-Università, u 摹ew iffrankati daqs 1,000 tunnellata ta’ emissjonijiet tad-diossidu tal-karbonju mill-konsum annwali, filwaqt li l-konsum tal-ener摹ija bejn l-2015 u l-2018 (inklu偶i) kien inqas mill-konsum tal-2014. G魔add ta’ binjiet fuq il-kampus g魔andhom il-konsum tal-ener摹ija primarja ta魔t il-miri nazzjonali g魔all-binjiet mhux residenzjali b’konsum ta’ ener摹ija baxx.
Il-programm ta’ tnaqqis fl-emissjoni tal-karbonju je魔tie摹 li jibqa’ sostnut matul is-snin li 摹ejjin b’enfasi kemm fuq l-investiment kontinwu f’sistemi 膵entralizzati ta’ arja kkundizzjonata effi膵jenti li tista’ ti摹i kkontrollata u li jistg魔u jie魔du post l-air conditioners l-antiki, fuq l-u偶u ta’ mi偶uri passivi li jkomplu jg魔inuna nnaqqsu d-domanda g魔all-konsum tal-ener摹ija fil-binjiet, fuq l-installazzjoni ta’ sistemi fotovoltaj膵i fil-binjiet il-摹odda, kif ukoll fuq l-u偶u ta’ sensors li meta jindunaw bil-pre偶enza ta’ xi 魔add jixeg魔lu d-dawl, b’risq l-immani摹摹jar aktar effi膵jenti tal-ener摹ija.
Se nfasslu pjan dettaljat biex inda魔魔lu sistemi inteli摹enti fil-binjiet l-antiki, u se niffukaw biex niksbu l-fondi ne膵essarji g魔ar-restawr u r-rinovazzjoni tal-binjiet l-antiki ta’ fuq il-kampus. B’hekk, inkunu nistg魔u in偶idu n-numru ta’ binjiet b’konsum ta’ ener摹ija baxx.
L-ilma huwa ri偶orsa importanti f’Malta u l-konservazzjoni tieg魔u toffri sfida kru膵jali. Fuq il-kampus te偶isti sistema effi膵jenti g魔all-摹bir tal-ilma tax-xita f’numru sinifikanti ta’ 摹ibjuni. L-ilma tat-tieni klassi li jin魔a偶en f’dawn il-摹ibjuni jintu偶a g魔at-tisqija u l-ilma li jin摹abar fil-摹ibjuni tal-binjiet il-摹odda jintu偶a g魔all-ifflaxxjar tat-toilets. Madwar il-kampus 摹ew installati wkoll diversi g魔ejun tal-ilma tax-xorb. Minkejja dan, se nippruvaw intejbu s-sistemi tal-摹bir tal-ilma, inklu偶 dak li jin摹abar fil-摹ibjuni, biex jintu偶a mill-摹did u ji摹i rri膵iklat. Dawn is-sistemi huma me魔tie摹a f’oqsma spe膵ifi膵i fejn il-摹bir tal-ilma fil-摹ibjuni mhuwiex daqstant effettiv.
Barra minn hekk, filwaqt li 偶-偶ieda fil-kuxjenza g魔all-konservazzjoni tar-ri偶orsi wasslet g魔al titjib fl-u偶u tal-ilma u tal-ener摹ija f’bosta binjiet fuq il-kampus, se nkomplu na魔dmu biex innaqqsu aktar il-konsum tal-ilma u, fejn hu possibbli, nippromwovu l-konservazzjoni tal-ilma b’kampanji edukattivi. Fejn hu prattiku, jistg魔u ji摹u adottati wkoll sistemi intelli摹enti g魔al inqas 魔ela tal-ilma. Il-魔ela tal-ilma fuq il-kampus, li tinkludi wkoll l-ilma li jintrema mil-laboratorji, tista’ ti摹i indirizzata u l-infrastruttura g魔all-u偶u ta’ ilma gri偶 g魔all-applikazzjonijiet sekondarji g魔andha ti摹i esti偶a. Se nqisu l-possibbiltà li ninvestu f’impjant g魔ar-ri膵iklar tal-ilma mormi fuq il-kampus biex ikun jista’ jintu偶a g魔at-tisqija tax-xtieli u s-si摹ar li g魔andna fuq il-kampus.
Fl-2011 l-Università adottat l-ewwel Pjan ta’ Vvja摹摹ar Favur l-Ambjent. Minn dak i偶-偶mien ’l hawn, l-Università implimentat diversi inizjattivi li g魔andhom x’jaqsmu mal-ivvja摹摹ar ekolo摹iku sal-Kampus tal-Imsida. Il-limitazzjoni fl-ispazji ta’ parke摹摹 introdotta fil-Pjan Lokali tal-2006, isservi ta’ deterrent g魔a偶-偶ieda fl-u偶u tal-karozzi sal-kampus u lura. Jekk l-immani摹摹jar effettiv tal-parke摹摹i jing魔ata prijorità, ikun jista’ jsir programm ta’ monitora摹摹 li jipprovdi l-informazzjoni ne膵essarja fuq id-domanda tal-parke摹摹 fil-Kampus tal-Università, u jitfassal pjan g魔all-immani摹摹jar a魔jar tal-parke摹摹i fuq il-kampus, li jista’ jinkludi l-u偶u ta’ di偶in膵entivi finanzjarji li jkollok t魔allas biex tipparkja.
Il-Kampus tal-Imsida g魔andu sistema diretta ta’ trasport pubbliku bejnu u kull lokalità f’Malta, u sistemi diretti u pronti li jwassluk sa偶-偶oni tal-Park and Ride tal-Marsa u ta’ Pembroke. Se nkomplu n魔e摹摹u biex ti偶died il-komunità ta’ dawk li jimxu u li jsuqu r-rota, u se naraw li ntejbu l-fa膵ilitajiet tal-kampus u ta’ ’l barra minnu. Il-魔olqien ta’ bankina mad-dawra tal-Università huwa investiment b偶onju偶 魔afna biex ji偶diedu s-sigurtà u l-a膵膵ess fil-kampus. Se nikkunsidraw il-魔olqien ta’ rotot siguri g魔all-mixi u g魔ar-roti li jwassluk sal-kampus u lura. Dawn ji摹u proposti lill-gvern. Is-servizz ta’ trasport li jopera skont id-domanda jista’ jg魔in b’mod po偶ittiv, l-u偶u tat-teknolo摹ija tal-ismartphones tista’ tiffa膵ilita l-monitora摹摹, u l-ivvja摹摹ar li ma jag魔milx 魔sara lill-ambjent jg魔in biex jintla魔qu l-g魔anijiet 摹enerali tal-Università. L-Università se tikkunsidra wkoll li tie魔u sehem fil-臓img魔a Ewropea tal-Mobilità b’attivitajiet fil-jum bla karozzi li ji摹i organizzat fil-pajji偶i Ewropej.
L-Università g魔andha s-setg魔a li twassal struzzjoni u ri膵erka fuq pratti膵i sostenibbli f’g魔add ta’ istituti u dipartimenti tag魔ha. Il-Kunsill Studenti Universitarji u l-korpi studenteski l-o魔ra huma parte膵ipanti attivi, b魔al 魔afna akkademi膵i li huma konsulenti jew ja魔dmu ma’ entitajiet tal-gvern jew ma’ g魔aqdiet mhux governattivi li jippromwovi pratti膵i sostenibbli. Madankollu, huwa me魔tie摹 li jing魔ata tag魔lim u ta魔ri摹 lill-individwi, mhux biss lill-istudenti u l-akkademi膵i, i偶da anke lill-istaff ta’ g魔ajnuna aw偶iljarja. Se n魔e摹摹u li ssir revi偶joni tat-taqsimiet-studju relatati mas-sostenibbiltà, li qeg魔din ji摹u offruti, biex nimlew il-vojt fl-g魔arfien li hu me魔tie摹 jitwassal. Irridu nqisu li nintegraw pratti膵i sostenibbli fil-programmi, u li s-sostenibbiltà tkun wa魔da mill-kisbiet tat-tag魔lim li jo魔or摹u mill-korsijiet. G魔al dan il-g魔an, l-istudenti g魔andhom jing魔ataw a膵膵ess g魔al taqsimiet-studju elettivi fil-programmi ta’ studju lil hinn mill-fakultà li jkunu rre摹istrati mag魔ha biex nippromwovu l-g魔a偶la ta’ taqsimiet-studju dwar is-sostenibbiltà. G魔andna n魔e摹摹u pro摹etti kon摹unti bejn individwi ta’ dixxiplini differenti. G魔andhom ji摹u introdotti wkoll korsijiet 摹enerali dwar l-apprezzament tal-flora u l-fawna lokali u dwar il-pratti膵i ta’ sostenibbiltà.
L-Università se tippromwovi 偶ieda fl-a膵膵essibbiltà ta’ firxa usa’ ta’ ikel sustanzju偶 fl-istabbilimenti kollha tal-ikel li hawn fuq il-kampus. Din l-inizjattiva se tkun segwita b’kampanja effettiva ta’ kuxjenza fuq kemm sa魔魔itna tiddependi fuq dak li nieklu. Min-na魔a tas-sa魔魔a fi偶ika, minbarra li l-e偶er膵izzju fi偶iku jtejjeb sa魔魔et dawk li ji摹u l-Università bil-mixi jew bir-rota, je魔tie摹 li jkun hemm aktar promozzjoni biex in魔e摹摹u stil ta’ 魔ajja b’sa魔魔itha bis-sa魔魔a tal-e偶er膵izzju u l-isport. Dan jirrikjedi infrastrutturi fuq il-kampus g魔as-sa魔魔a fi偶ika u l-promozzjoni ta’ attivitajiet sportivi li jittellg魔u fuq ba偶i regolari, kull semestru. L-Università se tikkonsolida l-politika tag魔ha ta’ kampus ‘魔ieles mit-tabakk’.
Kontribuzzjoni o魔ra g魔al 魔ajja b’sa魔魔itha tista’ ssir mill-Università billi tipprovdi ta魔ri摹 xieraq fuq programmi ta’ bilan膵 bejn ix-xog魔ol u l-魔ajja g魔all-istaff tag魔ha. Barra minn hekk, il-provvista akbar ta’ sig魔at flessibbli ta’ xog魔ol g魔all-impjegati kollha tal-Università, tkompli ssa魔魔a魔 din ix-xewqa ta’ stil ta’ 魔ajja b’sa魔魔itha.